Uszczelki i taśmy uszczelniające

Taśma teflonowa (PTFE) — najczęściej stosowane uszczelnienie gwintowanych połączeń rurowych. Źródło: Wikimedia Commons (CC BY-SA)

Rodzaje uszczelnień hydraulicznych

W instalacjach wodnych stosuje się kilka typów uszczelnień, różniących się materiałem, trwałością i przeznaczeniem. Właściwy dobór uszczelnienia zależy od rodzaju połączenia, ciśnienia roboczego, temperatury wody oraz medium, które przez rurę przepływa.

Podstawowy podział obejmuje: uszczelnienia gwintowe (taśma teflonowa, pasta uszczelniająca, len konopny), uszczelnienia kielichowe (pierścienie gumowe), uszczelnienia kołnierzowe (uszczelki płaskie lub spiralnie nawijane) oraz uszczelnienia wciskowe stosowane przy złączkach zaciskowych.

Taśma teflonowa (PTFE)

Taśma teflonowa, znana też jako taśma PTFE (od nazwy tworzywa — politetrafluoroetylen), jest najpowszechniej stosowanym uszczelnieniem gwintowych połączeń rur. Charakteryzuje się odpornością na temperaturę od -200°C do +260°C, obojętnością chemiczną i łatwością aplikacji.

Dostępna jest w standardowej szerokości 12 mm i 19 mm. Grubość standardowa to 0,075 mm, ale do mocno zużytych gwintów stosuje się taśmę pogrubioną (0,1–0,2 mm). Biała taśma PTFE nadaje się do instalacji wodnych i gazowych zimnej i ciepłej wody. Żółta taśma PTFE (przeznaczona dla instalacji gazowych) ma większą grubość i lepszą wytrzymałość.

Jak nawijać taśmę teflonową

1. 1

   Oczyść gwinty

   Powierzchnia gwintu powinna być sucha i pozbawiona resztek starej taśmy, pasty lub kurzu. Użyj szczoteczki drucianej lub szmatki.

2. 2

   Owiń taśmę zgodnie z kierunkiem gwintu

   Zacznij od pierwszego zwoju gwintu i nawijaj w kierunku, w którym będziesz wkręcał element. Przy nakrętce prawoskrętnej taśma idzie w prawo patrząc z końca rury.

3. 3

   Nałóż 3–5 warstw

   Standardowa liczba warstw to 3–5. Nawijaj z naciągiem — taśma musi szczelnie wypełnić rowki gwintu. Zbyt mała liczba warstw spowoduje nieszczelność; zbyt duża utrudni wkręcenie.

4. 4

   Wkręć łącznik bez zbędnego siłowania

   Wkręcaj ręcznie, a następnie dokręć kluczem o 1–2 obroty. Nie dokręcaj z nadmierną siłą — gwinty mogą zostać uszkodzone.

Uszczelki gumowe i silikonowe

Uszczelki płaskie (tzw. „o-ringi" lub uszczelki kołnierzowe) są stosowane w miejscach, gdzie dwa elementy łączą się poprzez dociśnięcie — np. w bateriach kranowych, głowicach zaworów, przyłączach elastycznych.

Materiały stosowane przy produkcji uszczelek:

• EPDM — guma etylenowo-propylenowa; odporność do 120–140°C; stosowana przy wodzie zimnej i ciepłej oraz parze niskiego ciśnienia
• NBR (nitrylo-butadienowa) — dobra odporność na oleje i paliwa; temperatura pracy do 100°C; używana w instalacjach przemysłowych
• Silikon — zakres temperatur od -60°C do +230°C; stosowany w instalacjach gastronomicznych i spożywczych
• PTFE (teflon) — pełna odporność chemiczna; używany jako uszczelki kołnierzowe przy agresywnych mediach
• Grafit sprężony — wysokotemperaturowe zastosowania, instalacje pary i gorącej wody powyżej 200°C

Elastyczny wąż przyłączeniowy — uszczelnienie odbywa się przez gumową uszczelkę dociskaną przy wkręceniu. Źródło: Wikimedia Commons

Kiedy wymienić uszczelkę

Uszczelki hydrauliczne mają ograniczoną żywotność. Najczęstsze objawy zużytej uszczelki to:

• kapanie wody z połączeń pod spodem zlewu lub przy baterii
• widoczne zacieki lub wykwity solne wokół połączeń
• spadek ciśnienia wody w instalacji
• mokry gwint przy demontażu elementu — oznaka że uszczelnienie nie przylegało szczelnie
• stwardnienie lub pęknięcie widoczne gołym okiem

Uszczelki gumowe w bateriach kranowych wymieniaj co 5–10 lat lub przy pierwszych objawach kapania. Taśmę teflonową wymieniaj za każdym razem, gdy odkręcasz połączenie — nie nadaje się do ponownego użycia.

Jak prawidłowo zakładać uszczelki płaskie

Uszczelki płaskie (np. w wężach przyłączeniowych baterii) powinny być wymieniane przy każdym montażu. Stara uszczelka może być trwale odkształcona i nie zapewni szczelności po ponownym montażu.

1. 1

   Zakręć wodę i opróżnij instalację

   Przed demontażem zamknij zawory odcinające i otwórz kran, aby wypuścić pozostałą wodę.

2. 2

   Wyjmij starą uszczelkę

   Użyj śrubokrętu lub szczypiec, aby delikatnie wyjąć zużytą uszczelkę. Sprawdź, czy w gnieździe nie pozostały fragmenty starego materiału.

3. 3

   Dobierz uszczelkę odpowiedniego rozmiaru

   Stara uszczelka jest wzorcem. Zmierz jej średnicę zewnętrzną, wewnętrzną i grubość. Najczęściej stosowane rozmiary w polskich bateriach to 13×9×1,5 mm i 17×11×2 mm.

4. 4

   Wstaw nową uszczelkę i zamontuj element

   Uszczelka powinna siedzieć swobodnie w gnieździe, bez napięcia. Dokręć nakrętkę ręcznie, a następnie kluczem — nie za mocno.

5. 5

   Odkręć wodę i sprawdź szczelność

   Odkręć zawory powoli. Obserwuj połączenie przez kilka minut. Drobne zacieki często znikają po kilku minutach, gdy uszczelka „usiądzie".

Tabela doboru materiałów uszczelniających

Często zadawane pytania